Celem niniejszej pracy jest próba stworzenia pewnego kompendium wiedzy o Zagórzu, obszarze wyróżnionym geograficznie, etnicznie i artystycznie. Suma przedstawionych danych powinna się przy tym ułożyć na kształt podstawowego przewodnika po kulturze wybranego tu regionu Polski.

          Nadrzędnym zadaniem jest przy tym taka selekcja
i opracowanie materiału, by mógł być on przydatny zwłaszcza w pracy pedagogicznej z dziećmi i młodzieżą
w zakresie realizacji różnych przedmiotów nauczania jak
i ich integracji.

          Obok prezentacji szczegółowych informacji zgrupowanych w odrębne tematyczne bloki główny nacisk będzie położony na takie całościowe przedstawienie Zagórza, by jak najsilniej i jak najbardziej wszechstronnie poruszyć problem samoświadomości kulturowej płynącej właśnie ze związku z “małą ojczyzną”, z regionem, z ziemią najbliższą i najlepiej znaną z codziennego życia.

          Aby jednak wykazać tożsamość ludzi z krainą,
w której żyją należy - jak się wydaje - wyraźnie wypunktować poszczególne składowe owej samoświadomości, wśród których wymienić należy historię i uwarunkowania geograficzne, kolejno cały szereg kategorii etnicznych, a wreszcie orientację w zakresie regionalnej plastyki i architektury stanowiącej wszakże stały stylistyczny i topograficzny wyróżnik regionu.

          Przyjęcie takiego klucza niniejszej pracy umożliwi stworzenie w miarę spójnego obrazu dużej jednostki kulturowej jaką jest Zagórze. Podkreślić należy wszakże to, co było powiedziane już wyżej - ze względu na rozmiary tej pracy, a także na założenie powołania tekstu ogólnie zrozumiałego i czytelnego, starania owe muszą mieć charakter próby i metodologicznego przyczynku. Autorka ma bowiem świadomość, że charakterystyka całej krainy i jej kultury wymaga objętościowo znacznie bogatszej monografii będącej efektem współpracy specjalistów z różnych dziedzin.

          Niniejszy tekst charakteryzować się zatem musi pewnym synkretyzmem, który jest również metodą na zharmonizowanie danych z zakresu historii, geografii, etnografii i historii sztuki. Warto także podkreślić, że jednym z powodów nadających tej pracy status prób jest także stan badań nad regionem. Materiałem badawczym są rozproszone dane pochodzące z szerszych opracowań tyczących kultury polskiej, przewodniki zawierające podstawowe dane oraz katalogi zabytków hasłowo tylko ujmujące interesujące autorkę zagadnienia. Wielokrotnie więc przy sygnalizowaniu wiodącego problemu pojawiać się będą szerokie cytaty z materiałów źródłowych, które winny ułożyć się też na kształt podstawowej antologii tekstów tyczących badań i kultury Zagórza.

          Tym samym, jeszcze silniej rysuje się potrzeba stworzenia monografii regionu, która stanowiłaby trzon wiedzy o kulturze Zagórza. Jeśli przedstawiony tu tekst spełni tą potrzebę choćby w podstawowym stopniu - na poziomie szkolnej edukacji dzieci - to powstaje nadzieja, że będzie to owocujący w przyszłości grunt, rozbudzający zainteresowanie ojczyzną najbliższą, pobudzający pytania o własna kulturowa tożsamość.

          Tu rysuje się także szerszy problem - by wprowadzenie takiej świadomości było wszakże możliwe, koniecznym jest uwrażliwienie samych nauczycieli, na których spoczywa po części odpowiedzialność za określenie „miejsca na ziemi” młodych ludzi. Dopiero poprzez rozbudzenie na poziomie szkoły odpowiedzialności za środowisko geograficzne, zabytki, przejawy kultury ludowej może budować się w przyszłości postawa skłaniająca do równorzędnego „kulturowego dialogu” z innymi regionami Polski, a także, z całą kultura europejską i światową. Ideałem jest by w przyszłości pojęcia „regionu” i „świata” były równorzędne, tak samo ważne, dla dzieci świadomych wartości i specyfiki regionu, w którym żyją i dorastają. Pożądane jest także, by człowiek związany i wychowany w łączności z najbliższą mu krainą nie obnosiła psychicznego i kulturowego ciężaru „prowincjonalizmu”.

          Wyrazić należy także nadzieję, że praca ta pozwoli na przybliżenie młodzieży takich wartości, które będą alternatywa dla napływających z zewnątrz wzorców, a są obecnie na skraju zapomnienia. Wydaje się, że zrozumienie takich podstawowych pojęć jak: tradycja, dziedzictwo, sztuka ludowa może w znacznym stopniu uwrażliwić młode pokolenie na postrzeganie świata zewnętrznego, a zwłaszcza świata, w którym żyją. Prawidłowe odczytanie przez dorastającego człowieka kodów kulturowych otaczających go nieustannie ze wszystkich stron może zdecydowanie wpływać na rozwój ogólnej orientacji ontologicznej,
a także na wyobraźnie plastyczną i stopień wrażliwości estetycznej.

Mapy